• Scheuroverbruggende gietvloer van Heek

  • Terug

    Luchtwachttoren weer veilig en toegankelijk

    betonreparatie

    De Luchtwachttoren in het Groningse Warfhuizen is in oude luister hersteld. Vooral het namaken en repareren van de open raatliggers van Schokbeton was een intensieve klus. Nieuwe houten trappen maken de toren weer toegankelijk voor het publiek.

    Russische vliegtuigen die onder de radarhoogte van 900 meter, vlogen werden In de Koude Oorlog beschouwd als een groot gevaar voor de nationale veiligheid Dus realiseerde het Korps Luchtwachtdienst (KLD) tussen 1951 en 1955 een netwerk van 276 hoge uitkijkposten verspreid over het hele land. De ene helft op bestaande gebouwen. de andere helft op speciaal gebouwde torens. Die werden gebouwd met een constructie van open raatliggers van NV Schokbeton.

    Erg veel nut hebben de torens nooit bewezen. En in de loop der jaren zijn ze verdwenen of in verval geraakt. Toch Zijn de opval­lende bouwwerken landmarks in het landschap, die nu her en der worden gerestaureerd. In oktober werd zo de gerestaureerde luchtwachttoren bij het Groningse Warfhuizen geopend.

    Constructie

    De luchtwachttorens van Schokbeton hebben een opvallende constructie. Ze zijn opgebouwd uit open betonnen raatliggers met wapeningsstaal, veelal met een lengte van zeven raten. Die zijn verticaal in halfsteens verband aangebracht en met bouten aan elkaar verbonden. In combinatie met speciale hoekelementen werden zo torens gebouwd met dragende wanden die van zichzelf stabiel en stijf waren. Op soortgelijke wijze werden hier met raatliggers bordessen in gelegd, waar houten trappen op werden geplaatst. De bordessen en het onderste deel van de gevel werden gedicht met speciale tegels die in de raatliggers klikten en elkaar opsloten. De bovenste tegels werden verlijmd. In opdracht van Stichting Groninger Landschap schreef Holstein Restauratie Architectuur een restauratieplan voor de luchtwachttoren In Warfhuizen en begeleidde het bureau ook de aanbesteding en uitvoering. De kwaliteit van de toren viel niet tegen, zegt projectleider Daniël van Hulzen van Holstein Restauratie Architectuur. Niettemin moesten er vijf nieuwe raatliggers en 300 nieuwe tegels worden gemaakt, moesten 250 bouten worden vervangen, zijn de resterende bouten geconserveerd en moest het beton op een groot aantal plekken en vooral plekjes worden hersteld. De betonschade werd vooral veroorzaakt doordat de dekking op de wapening nogal gering was. Het herstel was een intensieve klus door de fijne detaillering van de raatliggers met diverse sponningen en waterholletjes. “Twee man zijn ongeveer zeven weken aan het herstellen geweest”

    1 // Veenstra Beton maakte een aantal nieuwe raadliggers tegels. 2 // De torens zijn gemaakt met een beperkt aantal eenvoudige elementen. (Foto: Henk Wind) 3 // Het platform is afgedicht met betonnen tegels, die in de raatliggers klikken.

    Ingepakt

    De betonreparatie moest uiteraard zo onopvallend mogelijk worden uitgevoerd Holstein en SealteQ hebben dan ook veel aandacht besteed aan het bepalen van het juiste mengsel, op basis van Betofix van Remmers Bouwchemie. Bij het herstel van de vele kleine plekjes was vooral het verbranden van de nieuwe mortel een risico. De toren is helemaal in de steigers gezet die van winddicht gaas en een regenwerend dak waren voorzien. Omdat het veel waait in Groningen werd Indien nodig per verdieping nog een extra folie rondom de steiger aangebracht. Met name de kleine reparaties werden soms zelfs nog individueel ingepakt om te snelle droging te voorkomen. “Voordeel is wel dat bij beton de snelheid van droging geen invloed heeft op de kleur. Het belangrijkste zijn dan dus de kwaliteit en het voor­komen van verbranden van de mortel.”
    Na het betonherstel is de toren helemaal gehydrofobeerd om indringing van water en daarmee roestende wapening en vorst­schade zoveel mogelijk te voorkomen.

    Mallen

    De benodigde nieuwe raatliggers en tegels zijn gemaakt door Veenstra Beton uit Uithuizermeeden. Bij het maken van de mal­len hievoor bleek opnieuw de fijne detaillering met sprongetjes en waterholletjes bewerkelijk om na te maken. Daarbij is het model ook niet helemaal zelflossend. Om dat op te lossen is gewerkt met inzetstukken van hardschuim.

    Veenstra Beton heeft zelfs een tegel met de tekst verboden toegang nagemaakt, oorspronkelijk was deze tekst ingestort in het beton van een tegel. Dit is nu nagemaakt met straaltechniek. Bijna alle nog aanwezige tegels zijn voor het betonherstel eerst verwijderd en later samen met de nieuwe tegels teruggeplaatst. Daarbij zijn alle tegels nu verlijmd, zodat er geen risico is op vallende tegels.

    Houten trappen

    De oorspronkelijke houten trappen van de luchtwachttoren waren in de loop der tijd verdwenen. Ze zijn nu in hun oorspron­kelijke vorm weer teruggeplaatst. Met het oog op een wat lan­gere levensduur is gekozen voor oregon pine. Destijds waren de trappen uitgevoerd in grenen. Omdat de toren nu ook publiekelijk toegankelijk is – wel onder begeleiding overigens – is ervoor gekozen om de bordessen waar de trappen op staan, te verster­ken. De raatliggers van de bordessen waren wel sterk genoeg, maar niet heel stijf. Ze hingen daardoor al wat door. Ze zijn aan de trapgatzijde verstevigd met een stalen ligger. Ook het uitkijk­platform boven in de toren is versterkt met een stalen ligger onder het midden.

    Het model is niet helemaal zelflossend; dat is opgelost met stroken hardschuim in de mal

    1 // Veentra Beton heeft zelfs de teksttegel naast de ingang nagemaakt. 2 // Een nieuwe raatligger is russen de gerenoveerde raadliggers gelegd. 3 // De bordessen zijn aan de ‘ open’ zijde versterkt met een stalen hoeklijn 4 // De constructie van onderaf gezien, inclusief de stalen versterking onder bordessen en platform.

    Methoden en Technieken

    Projectgegevens // Locatie: Baron van Asbeckweg, Warfhuizen // Opdrachtgever: Stichting Groninger Landschap// Ontwerp: Holstein Restauratie Architectuur, Groningen, holsteinrestauratie.nl // Uitvoering: Brands Bouw. Groningen, brandsbouw.nl // Betonherstel: SealteQ Stadskanaal, sealteq.nl // Productie nieuw prefab beton: Veenstra Beton Uithuizermeeden, veenstrabeton.nl // Bouwperiode: maart – juli 2017

    www.werkenbijsealteq.com